Tâm lý "làm công nhân" xuất hiện ở mọi vị trí và môi trường:

• Scale to: Nhân sự trẻ dễ bị thụ động trong công việc và ít được trao quyền.
• Scale nhỏ: Phụ thuộc vào domain knowledge của lãnh đạo, nhân sự khó phản biện.
• Product B2B, B2G: Khó tác động thay đổi về mặt vận hành, hệ thống.
• Sản phẩm nội bộ: Tài liệu ban đầu rất hạn chế, không research, không UT, không đánh giá hiệu quả, không đo lường.
• Outsource: Anh/chị cần em làm, khỏi tư vấn.

Một UX designer khi BA làm hết r, bạn chỉ việc vẽ! =))

Bên trên là chia sẻ từ nhân sự chúng tôi ghi nhận được. Cấp quản lý nói gì?.

Tìm gặp anh Thế Anh (Design Lead tại MSB), 3 nguyên nhân chính anh nhận thấy:

• Nhân sự không có năng lực.
• Môi trường không tạo cơ hội: Đặc thù môi trường, sản phẩm, chính trị công sở.
• Nhu cầu, nguyện vọng cá nhân: Nhiều nhân sự thoải mái với việc đảm nhận task. Không có mong muốn được chủ động, tự quyết. Cái này khỏi bàn sâu thêm!

I. Mô tả

a. Nhân sự không có năng lực.

"Kiến thức, kinh nghiệm và trải nghiệm"

Nhiều PM chia sẻ rằng làm nhiều công việc triển khai khiến họ mất dần tư duy sản phẩm. Mà chính từ đó khiến khả năng tư duy và phân tích của các bạn mai một.

Luẩn quẩn!

* Một trường hợp PM chán trường vì suốt ngày đi optimize.

Một PM khác thì có kiến thức, từng làm nhiều cty to.

Khi sang công ty nhỏ thì con vợ thiếu kinh nghiệm và trải nghiệm, dẫn đến bạn yêu cầu công ty cấp cho bạn timeline dài, nguồn lực nhiều. Chạy sản phẩm một thời gian không đạt KPI, bạn được rút về làm execution. Sếp bạn trực tiếp làm roadmap và planning.

Một bạn PM cứ nửa năm đến 1.5 năm là nhảy việc một lần cho biết bạn không làm sâu sản phẩm nào cả. Thành ra 4 năm kinh nghiệm giờ chỉ ngồi kết nối API với đối tác. Trải nghiệm môi trường thì nhiều nhưng không đúc kết thành kinh nghiệm và kiến thức được.

Rất nhiều Designers, Business Analyst đến với UXCamp chia sẻ mong muốn trở thành Product Manager với kỳ vọng có quyền tự quyết nhiều hơn. Tuy nhiên skillsets của PM rất khác những gì các bạn đang có.

Nhiều trường hợp đã chứng minh sự chuyển mình này là khả thi, nhưng khoảng gap là rất lớn. Chia sẻ cho các vợ yêu các kỹ năng hiện có của một Product Manager (trái) và một UX Designer (phải). Đây còn chưa nói một số tiêu chí khác UXCamp còn chưa đưa vào.

Ảnh: điểm đầu vào bootcamp của một Product Manager (trái) và một UX Designer (phải).

b. Cơ hội, điều kiện môi trường

"Bài thán ca buồn" các con vợ hay hát:

• Request phát triển đến từ team kinh doanh, mà request là “thánh chỉ”. Nói chẳng khác nào cơ chế làm việc một chiều.
• Tài liệu cho designer đã kèm sẵn giải pháp rồi, nhiều trường hợp có cả luồng & wireframe. Sự tự quyết càng ngày càng hẹp lại.
• Một số môi trường ưu tiên tính đồng nhất của hệ thống còn biến toàn bộ màn hình thành component. Designer khi đó chỉ kéo thả components vào luồng, không sáng tạo, không thay đổi.
• UX Design thì không được involve vào những bước / dữ liệu mang tính quyết định cho sản phẩm. Request số, may thì 2 hôm sau DA reply.

Designers bị cho ra rìa trong hầu hết các quyết định quan trọng của sản phẩm =))

Có con vợ BA ở Viettel Solution, làm giải pháp cho các Bộ, Ban, Ngành.

Con vợ ík bị thụ động mỗi khi khách hàng có request mới chứ không có cơ hội để khai thác sâu nhu cầu / painpoint của cán bộ một cách chủ động.

Khó vì chưa ở cái tầm tư vấn được & được tư vấn.

Nhiều Designers khác làm outsource thì đùa cợt mình làm "thợ vẽ" để ám chỉ việc liên tục phải thiết kế trong khi không được can thiệp vào nghiệp vụ doanh nghiệp của khách.

Năm 2025 tôi làm 3 quả outsource, hiểu vấn đề luôn!!

IDI đầu vào bootcamp, con vợ này làm Fsoft cười hí hí vì có kèo design inhouse được phân tích tính năng nghiệp vụ và động vào product dashboard =))

Con vợ khác làm Product Design ở edTech.
CEO trước dạy IELTS nên có kinh nghiệm. Mọi thứ là CEO giao, khỏi nghĩ!
Công ty hiện ko có nhiều con số trên hệ thống (làm xong 1 tính năng thì ko biết học viên có dùng những tính năng đó ko? thời gian học bao lâu? ngta sử dụng modules nào nhiều nhất?). Gần đây có team data nhưng toàn phục vụ team business. Product thì chỉ có 2 reports và không mang tính quyết định nhiều. Research ít, đa số là nghiên cứu đối thủ.

II. Mong muốn

• Được phân tích và hiểu sâu hơn các nguyên nhân phát triển của sản phẩm.
• Có cảm giác mình được quyền quyết định trong chuyên môn và phạm vi công việc.
• Cảm nhận được giá trị mình tạo ra cho tổ chức
• Thích build sản phẩm từ đầu hoặc trong growth stage hơn là maintain.

Mong muốn không hề mới, khó khăn rất rõ ràng.
Cùng nhìn cách người giỏi vượt qua giai đoạn này như nào nhé.

III. Giải pháp

Cách giải quyết vấn đề của anh Thế Anh - Design Lead tại MSB có 3 bước:

• Học để biết
• Làm trước để hiểu
• Tự tạo cơ hội cho chính mình

Khi phỏng vấn anh Thế Anh, thứ được bộc lộ rõ nhất là "trực tiếp", "chủ động" & "kiên trì":

1. Trước khi làm những thứ mình muốn, phải đảm bảo mình làm được đã. Đấy là lý do cần học. Học từ tài liệu nghiệp vụ ngân hàng, học logic hệ thống từ BA, học tư duy một sản phẩm tài chính được tạo ra từ team kinh doanh. Đọc kỹ Thông tư, Quyết định, Chỉ thị từ Ngân hàng Nhà nước. Nắm chắc các nghiệp vụ giúp anh "tự tin khoe cá tính" mỗi khi cơ hội tới.

2. Trước khi được chính thức, anh sẽ làm nó một cách không chính thức.

Ví dụ anh chia sẻ: Trước kia, BA chịu trách nghiệm vẽ luồng, khi họp cùng BA a thấy có nhiều điểm trải nghiệm không tốt. Anh không lựa chọn phương án "innova" BA ngay trong phòng họp mà anh sẽ ngồi riêng với BA và đề xuất thay đổi. Không được giao việc nhưng anh zai vẫn chủ động đề xuất luồng mới, align riêng với người đang chịu trách nghiệm. Ngồi riêng cho xuôi, sau khi vào phòng họp, việc đã align với BA từ trước giúp các đề xuất của anh dễ được ghi nhận.

Làm những công việc không chính thức đủ nhiều, sếp thấy rồi sẽ chủ động giao những công việc đó cho anh một cách chính thức. Từ một UI UX Designers, anh đảm nhận toàn bộ hành trình, từ nghiên cứu, thiết kế, tài liệu bàn giao của 8 sản phẩm VPBank trước khi anh chuyển sang công tác tại MSB.

3. Tự tạo cơ hội cho chính mình. Thay vì "chờ sung rụng", anh zai chủ động đề bạt luôn: "Em muốn làm cái này" với lãnh đạo và các phòng ban liên quan.

"Sếp thấy thì ngon. Còn năng lực có rồi mà môi trường không tạo điều kiện thì nhảy việc luôn là một sự lựa chọn. =))"

- anh Thế Anh chia sẻ.